كميل بن زياد مى گويد: امام دست مرا گرفت، و به سوى قبرستان كوفه برد، آنگاه آه پردردى كشيد و فرمود:
اقسام مردم
اى كميل بن زياد اين قلب ها بسان ظرفهايى هستند،
كه بهترين آنها، فراگيرترين آنهاست،
پس آنچه را مى گويم نگاه دار.
مردم سه دسته اند؛
1- دانشمند الهى،
2- و آموزنده اى بر راه رستگارى،
3- و پشّه هاى دست خوش باد و طوفان و هميشه سرگردان،
كه به دنبال هر سر و صدايى مى روند،
و با وزش هر بادى حركت مى كنند،
نه از روشنايى دانش نور گرفتند، و نه به پناهگاه استوارى پناه گرفتند.
ثروت یا علم!
اى كميل! دانش بهتر از مال است،
زيرا علم، نگهبان تو است،
و مال را تو بايد نگهبان باشى
مال با بخشش كاستى پذيرد
امّا علم با بخشش فزونى گيرد،
و مقام و شخصيّتى كه با مال به دست آمده با نابودى مال، نابود مى گردد.
مشخصات علم الهی
اى كميل بن زياد!
شناخت علم راستين (علم الهى) آيينى است كه با آن پاداش داده مى شود،
و انسان در دوران زندگى با آن خدا را اطاعت مى كند،
و پس از مرگ، نام نيكو به يادگار گذارد.
دانش فرمانروا، و مال فرمانبر است.
ارزش دانشمندان
اى كميل !
ثروت اندوزان بى تقوا مرده گرچه به ظاهر زنده اند،
امّا دانشمندان، تا دنيا برقرار است زنده اند،
بدن هايشان گرچه در زمين پنهان امّا ياد آنان در دل ها هميشه زنده است.
علی از زبان علی (اقسام دانش پژوهان)
بدان كه در اينجا (اشاره به سينه مبارك كرد) دانش فراوانى انباشته است،
اى كاش كسانى را مى يافتم كه مى توانستند آن را بياموزند
آرى تيز هوشانى مى يابم امّا مورد اعتماد نمى باشند،
دين را وسيله دنيا قرار داده،
و با نعمت هاى خدا بر بندگان،
و با برهان هاى الهى بر دوستان خدا فخر مى فروشند.
يا گروهى كه تسليم حاملان حق مى باشند امّا ژرف انديشى لازم را در شناخت حقيقت ندارند،
كه با اوّلين شبهه اى، شك و ترديد در دلشان ريشه مى زند
پس نه آنها، و نه اينها، سزاوار آموختن دانش هاى فراوان من نمى باشند.
يا فرد ديگرى كه سخت در پى لذّت بوده، و اختيار خود را به شهوت داده است،
يا آن كه در ثروت اندوزى حرص مى ورزد،
هيچ كدام از آنان نمى توانند از دين پاسدارى كنند،
و بيشتر به چهارپايان چرنده شباهت دارند،
و چنين است كه دانش با مرگ دارندگان دانش مى ميرد.
ويژگى هاى دانشمندان الهى
آرى! خداوند زمين هيچ گاه از حجّت الهى خالى نيست،
كه براى خدا با برهان روشن قيام كند،
يا آشكار و شناخته شده، يا بيمناك و پنهان،
تا حجّت خدا باطل نشود،
و نشانه هايشان از ميان نرود.
تعدادشان چقدر و در كجا هستند؟
به خدا سوگند!
كه تعدادشان اندك ولى نزد خدا بزرگ مقدارند،
كه خدا به وسيله آنان حجّت ها و نشانه هاى خود را نگاه مى دارد،
تا به كسانى كه همانندشان هستند بسپارد،
و در دل هاى آنان بكارد،
آنان كه دانش، نور حقيقت بينى را بر قلبشان تابيده،
و روح يقين را دريافته اند،
كه آنچه را خوشگذاران ها دشوار مى شمارند، آسان گرفتند،
و با آنچه كه ناآگاهان از آن هراس داشتند أنس گرفتند.
در دنيا با بدن هايى زندگى مى كنند، كه ارواحشان به جهان بالا پيوند خورده است،
آنان جانشينان خدا در زمين، و دعوت كنندگان مردم به دين خدايند.
آه، آه،
چه سخت اشتياق ديدارشان را دارم.
كميل هر گاه خواستى باز گرد.
.
حکمت ۱۴۷
نهج البلاغه
.
موسسه اهل البیت
ستاد احیا فرهنگ مهدویت
