اعتدال در دشمنی

 مَنْ بَالَغَ فِي الْخُصُومَةِ أَثِمَ،

وَ مَنْ قَصَّرَ فِيهَا ظُلِمَ،

وَ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَتَّقِيَ اللَّهَ مَنْ خَاصَمَ.

كسى كه در دشمنى زياده روى كند گناهكار،

و آن كس كه در دشمنى كوتاهى كند ستمكار است،

و هر كس كه بى دليل دشمنى كند نمى تواند با تقوا باشد.

.

حکمت 298

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

عبرت پذیری

 مَا أَكْثَرَ الْعِبَرَ

وَ أَقَلَّ الِاعْتِبَارَ.

 عبرت ها چقدر فراوانند

و عبرت پذيران چه اندك.

.

حکمت 297

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

پرهیز از دشمنی کردن

لِرَجُلٍ رَآهُ يَسْعَى عَلَى عَدُوٍّ لَهُ

بِمَا فِيهِ إِضْرَارٌ بِنَفْسِهِ:

إِنَّمَا أَنْتَ كَالطَّاعِنِ نَفْسَهُ لِيَقْتُلَ رِدْفَهُ.

شخصى را ديد كه چنان بر ضد دشمنش مى كوشيد

كه به خود زيان مى رسانيد،

امام فرمودند: تو مانند كسى هستى كه

نيزه در بدن خود فرو برد تا ديگرى را كه در كنار اوست بكشد.

.

حکمت 296

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

دوستان و دشمنان تو چه کسانی هستند؟
 

دوستان تو سه گروهند، و دشمنان تو نيز سه دسته اند،

امّا دوستانت: دوست تو و دوست دوست تو، و دشمن دشمن تو است،

و امّا دشمنانت، پس دشمن تو، و دشمن دوست تو، و دوست دشمن تو است.

.

حکمت 295

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

فاصله میان مشرق و مغرب

وَ قَدْ سُئِلَ عَنْ مَسَافَةِ مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ،

فَقَالَ (علیه السلام): مَسِيرَةُ يَوْمٍ لِلشَّمْسِ.

از فاصله ميان مشرق و مغرب پرسيدند، فرمود:

به اندازه يك روز رفتن خورشيد.

.

حکمت 294

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

اثر همنشینی با افراد احمق

لَا تَصْحَبِ الْمَائِقَ،

فَإِنَّهُ يُزَيِّنُ لَكَ فِعْلَهُ

وَ يَوَدُّ أَنْ تَكُونَ مِثْلَهُ.

 همنشين بى خرد مباش،

كه كار زشت خود را زيبا جلوه داده،

دوست دارد تو همانند او باشى.

.

حکمت 293

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

عزاداری امام علی به هنگام (دفن پیامبر صلی الله علیه و آله)

إِنَّ الصَّبْرَ لَجَمِيلٌ إِلَّا عَنْكَ،

وَ إِنَّ الْجَزَعَ لَقَبِيحٌ إِلَّا عَلَيْكَ،

وَ إِنَّ الْمُصَابَ بِكَ لَجَلِيلٌ

وَ إِنَّهُ قَبْلَكَ وَ بَعْدَكَ لَجَلَلٌ.

همانا شكيبايى نيكوست جز در غم از دست دادنت،

و بى تابى ناپسند است جز در اندوه مرگ تو.

مصيبت تو بزرگ،

و مصيبت هاى پيش از تو و پس از تو ناچيزند.

.

حکمت 292

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

فرزند و آزمایش الهی

اى اشعث!

اگر براى پسرت اندوهناكى، به خاطر پيوند خويشاوندى سزاوارى،

امّا اگر شكيبا باشى هر مصيبتى را نزد خدا پاداشى است.

اى اشعث!

اگر شكيبا باشى تقدير الهى بر تو جارى مى شود

و تو پاداش داده خواهى شد

و اگر بى تابى كنى نيز تقدير الهى بر تو جارى مى شود و تو گناه كارى.

اى اشعث !

پسرت تو را شاد مى ساخت

و براى تو گرفتارى و آزمايش بود،

و مرگ او تو را اندوهگين كرد

در حالى كه براى تو پاداش و رحمت است.

.

حکمت 291

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

جایگاه شکر نعمت ها

 لَوْ لَمْ يَتَوَعَّدِ اللَّهُ عَلَى مَعْصِيَتِهِ،

لَكَانَ يَجِبُ أَلَّا يُعْصَى شُكْراً لِنِعَمِهِ.

 اگر خدا بر گناهان وعده عذاب هم نمى داد،

لازم بود به خاطر سپاسگزارى از نعمت هايش نافرمانى نشود.

.

حکمت 290

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

 شخصی که محبوب امام علی بود 

در گذشته برادرى دينى داشتم كه در چشم من بزرگ مقدار بود

چون دنياى حرام در چشم او بى ارزش مى نمود،

و از شكم بارگى دور بود،

پس آنچه را نمى يافت آرزو نمى كرد،

و آنچه را مى يافت زياده روى نداشت.

در بيشتر عمرش ساكت بود،

امّا گاهى كه لب به سخن مى گشود بر ديگر سخنوران برترى داشت،

و تشنگى پرسش كنندگان را فرو مى نشاند.

به ظاهر ناتوان و مستضعف مى نمود،

امّا در برخورد جدّى چونان شير پيشه مى خروشيد،

يا چون مار بيابانى به حركت در مى آمد.

تا پيش قاضى نمى رفت دليلى مطرح نمى كرد،

و كسى را كه عذرى داشت سرزنش نمى كرد، تا آن كه عذر او را مى شنيد.

از درد شكوه نمى كرد، مگر پس از تندرستى و بهبودى،

آنچه عمل مى كرد مى گفت،

و بدانچه عمل نمى كرد چيزى نمى گفت،

اگر در سخن گفتن بر او پيشى مى گرفتند در سكوت مغلوب نمى گرديد.

و بر شنيدن بيشتر از سخن گفتن حريص بود.

اگر بر سر دو راهى دو كار قرار مى گرفت،

مى انديشيد كه كدام يك با خواسته نفس نزديك تر است با آن مخالفت مى كرد.

پس بر شما باد روى آوردن به اينگونه از ارزش هاى اخلاقى،

و با يكديگر در كسب آنها رقابت كنيد،

و اگر نتوانستيد،

بدانيد كه به دست آوردن برخى از آن ارزش هاى اخلاقى بهتر از رها كردن همه است.

.

حکمت 289

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

خدا چگونه بنده ای را خوار می کند؟

إِذَا أَرْذَلَ اللَّهُ عَبْداً،

حَظَرَ عَلَيْهِ الْعِلْمَ.

هر گاه خدا بخواهد بنده اى را خوار كند،

دانش را از او دور سازد.

.

حکمت 288

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

مشكل درك قضا و قدر

 راهى است تاريك، آن را مپیماييد،

و دريايى است ژرف، وارد آن نشويد،

و رازى است خدايى، خود را به زحمت نيندازيد.

.

حکمت 287

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

زبان و سرنوشت

 مَا قَالَ النَّاسُ لِشَيْءٍ طُوبَى لَهُ،

إِلَّا وَ قَدْ خَبَأَ لَهُ الدَّهْرُ يَوْمَ سَوْءٍ.

مردم چيزى را نگفتند خوش باد،

جز آن كه روزگار، روز بدى را براى او تدارك ديد.

.

حکمت 286

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

ضرورت غنیمت شمردن فرصت ها

كُلُّ مُعَاجَلٍ يَسْأَلُ الْإِنْظَارَ،

وَ كُلُّ مُؤَجَّلٍ يَتَعَلَّلُ بِالتَّسْوِيف.

 آنان كه وقتشان پايان يافته خواستار مهلتند،

و آنان كه مهلت دارند كوتاهى مى ورزند.

.

حکمت 285

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

عامل مانع در بهانه تراشی

قَطَعَ الْعِلْمُ عُذْرَ الْمُتَعَلِّلِينَ.

 دانش، راه عذر تراشى را بر بهانه جويان بسته است.

.

حکمت 284

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

علت سقوط جامعه اسلامی

جَاهِلُكُمْ مُزْدَادٌ،

وَ عَالِمُكُمْ مُسَوِّفٌ.

 جاهلان شما پر تلاش،

و آگاهان شما تن پرور و كوتاهى ورزند.

.

حکمت 283

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

رابطه غرور و پند پذیری

بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الْمَوْعِظَةِ حِجَابٌ مِنَ الْغِرَّةِ.

 ميان شما و پندپذيرى، پرده اى از غرور و خودخواهى وجود دارد.

.

حکمت 282

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

جایگاه عقل در هدایت

لَيْسَتِ الرَّوِيَّةُ كَالْمُعَايَنَةِ مَعَ الْإِبْصَارِ،

فَقَدْ تَكْذِبُ الْعُيُونُ أَهْلَهَا،

وَ لَا يَغُشُّ الْعَقْلُ مَنِ اسْتَنْصَحَهُ‏.

انديشيدن همانند ديدن نيست،

زيرا گاهى چشم ها دروغ مى نماياند،

امّا آن كس كه از عقل نصيحت خواهد به او خيانت نمى كند.

.

حکمت 281

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

سفر طولانی آخرت

مَنْ تَذَكَّرَ بُعْدَ السَّفَرِ،

إسْتَعَدَّ.

كسى كه به ياد سفر طولانى آخرت باشد

خود را آماده مى سازد.

.

حکمت 280

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

  جايگاه واجبات و مستحبّات

إِذَا أَضَرَّتِ النَّوَافِلُ بِالْفَرَائِضِ،

فَارْفُضُوهَا.

هر گاه مستحبات به واجبات زيان رساند، آن را ترك كنيد.

.

حکمت 279

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

 ارزش تداوم عمل 

قَلِيلٌ تَدُومُ عَلَيْهِ،

أَرْجَى مِنْ كَثِيرٍ مَمْلُولٍ مِنْهُ.

كار اندكى كه ادامه يابد،

از كار بسيارى كه از آن به ستوه آيى، اميدوار كننده تر است.

.

حکمت 278

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

 سوگند امام علی

لَا،

وَ الَّذِي أَمْسَيْنَا مِنْهُ فِي غُبْرِ لَيْلَةٍ دَهْمَاءَ

تَكْشِرُ عَنْ يَوْمٍ أَغَرَّ، مَا كَانَ كَذَا وَ كَذَا.

 نه!

سوگند به خدايى كه با قدرت او شب تاريك را به سر برديم

كه روز سپيدى در پى داشت، چنين و چنان نبود.

.

حکمت 277

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

دعای امام علی برای درمان ریا کاری

خدايا!

به تو پناه مى برم كه ظاهر من در برابر ديده ها نيكو،

و درونم در آنچه كه از تو پنهان مى دارم، زشت باشد؛

و بخواهم با اعمال و رفتارى كه تو از آن آگاهى، توجّه مردم را به خود جلب نمايم،

و چهره ظاهرم را زيبا نشان داده

با اعمال نادرستى كه درونم را زشت كرده به سوى تو آيم،

تا به بندگانت نزديك، و از خشنودى تو دور گردم.

.

حکمت 276

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

نتیجه اوصاف ضد تقوی

 طمع به هلاكت مى كشاند و نجات نمى دهد،

و به آنچه ضمانت كند، وفادار نيست،

و بسا نوشنده آبى كه پيش از سيراب شدن گلو گيرش شد.

و ارزش آنچه كه بر سر آن رقابت مى كنند، هر چه بيشتر باشد،

مصيبت از دست دادنش اندوهبارتر خواهد بود،

و آرزوها چشم بصيرت را كور مى كند،

و آنچه روزى هر كسى است بى جستجو خواهد رسيد.

.

حکمت 275

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

ضرورت عمل گرایی

 لَا تَجْعَلُوا عِلْمَكُمْ جَهْلًا،

وَ يَقِينَكُمْ شَكّاً؛

إِذَا عَلِمْتُمْ فَاعْمَلُوا،

وَ إِذَا تَيَقَّنْتُمْ فَأَقْدِمُوا.

 علم خود را نادانى،

و يقين خود را شك و ترديد مپنداريد،

پس هر گاه دانستيد عمل كنيد،

و چون به يقين رسيديد اقدام كنيد.

.

حکمت 274

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

رابطه تلاش و تقدیر

به يقين بدانيد

خداوند براى بنده خود هر چند با سياست و سخت كوش و در طرح و نقشه نيرومند باشد،

بيش از آنچه كه در علم الهى وعده فرمود، قرار نخواهد داد،

و ميان بنده، هر چند ناتوان و كم سياست باشد،

و آنچه در قرآن براى او رقم زده حايلى نخواهد گذاشت.

هر كس اين حقيقت را بشناسد و به كار گيرد،

از همه مردم آسوده تر است و سود بيشترى خواهد برد.

و آن كه آن را واگذارد و در آن شك كند،

از همه مردم گرفتارتر و زيانكارتر است.

چه بسا نعمت داده شده اى كه گرفتار عذاب شود،

و بسا گرفتارى كه در گرفتارى ساخته شده و آزمايش گردد.

پس اى كسى كه از اين گفتار بهرمند مى شوى!

بر شكر گزارى بيفزاى،

و از شتاب بى جا دست بردار،

و به روزى رسيده قناعت كن.

.

حکمت 273

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

علی از زبان علی (نقش استقامت در راست کردن کجی ها )

لَوْ قَدِ اسْتَوَتْ قَدَمَايَ مِنْ هَذِهِ الْمَدَاحِضِ،

لَغَيَّرْتُ أَشْيَاءَ.

اگر از اين فتنه ها و لغزشگاه با قدرت بگذرم،

دگرگونى هاى بسيار پديد مى آورم.

.

حکمت 272

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

قضاوت امام در دزدی بیت المال

(دو نفر دزد را خدمت امام آوردند

كه از بيت المال دزدى كرده بودند،

يكى برده مردم، و ديگرى برده‌اى جزو بيت المال بود،

امام فرمود:

أَمَّا هَذَا فَهُوَ مِنْ مَالِ اللَّهِ وَ لَا حَدَّ عَلَيْهِ،

مَالُ اللَّهِ أَكَلَ بَعْضُهُ بَعْضاً،

وَ أَمَّا الْآخَرُ فَعَلَيْهِ الْحَدُّ الشَّدِيدُ، فَقَطَعَ يَدَهُ.

 
برده اى كه از بيت المال است حدّى بر او نيست،

زيرا مال خدا مقدارى از مال خدا را خورده است،

امّا ديگرى بايد حدّ دزدى با شدّت بر او اجرا گردد (سپس دست او را بريد).

.

حکمت 271

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

در زمان حكومت عمر، نسبت به فراوانى زيور و زينت هاى كعبه صحبت شد،

گروهى گفتند: آنها را براى لشكر اسلام مصرف كن، كعبه زر و زينت نمى خواهد،

وقتى از امير المؤمنين عليه السّلام پرسيدند، فرمود:

همانا قرآن بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هنگامى نازل گرديد كه اموال چهار قسم بود:

1- اموال مسلمانان، كه آن را بر أساس سهم هر يك از وارثان، تقسيم كرد،

2- و غنيمت جنگى كه آن را به نيازمندانش رساند،

3- و خمس، كه خدا جايگاه مصرف آن را تعيين فرمود،

4- و صدقات، كه خداوند راه هاى بخشش آن را مشخّص فرمود.

و زيور آلات و زينت كعبه از اموالى بودند كه خدا آن را به حال خود گذاشت،

نه از روى فراموشى آن را ترك كرد،

و نه از چشم خدا پنهان بود،

تو نيز آن را به حال خود واگذار

چنانكه خدا و پيامبرش آن را بحال خود واگذاشتند.

عمر گفت: اگر تو نبودى رسوا مى شديم، و متعرّض زيور آلات كعبه نشد.

.

حکمت 270

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

بهترین روش زندگی در دنیا

 مردم در دنيا دو دسته اند:

1- يكى آن كس كه در دنيا براى دنيا كار كرد،

و دنيا او را از آخرتش بازداشت،

بر بازماندگان خويش از تهيدستى هراسان،

و از تهيدستى خويش در امان است،

پس زندگانى خود را در راه سود ديگران از دست مى دهد.

2- و ديگرى آن كه در دنيا براى آخرت كار مى كند،

و نعمت هاى دنيا نيز بدون تلاش به او روى مى آورد،

پس بهره هر دو جهان را چشيده،

و مالك هر دو جهان مى گردد،

و با آبرومندى در پيشگاه خدا صبح مى كند،

و حاجتى را از خدا درخواست نمى كند جز آن كه روا مى گردد.

.

حکمت 269

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

 میزان در دوستی و دشمنی

أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْناً مَا،

عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْماً مَا؛

وَ أَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْناً مَا،

عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْماً مَا.

 در دوستى با دوست مدارا كن، شايد روزى دشمن تو گردد،

و در دشمنى با دشمن نيز مدارا كن، زيرا شايد روزى دوست تو گردد.

.

حکمت 268

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

درمان حرص بر مال

اى فرزند آدم!

اندوه روز نيامده را بر امروزت ميفزا،

زيرا اگر روز نرسيده از عمر تو باشد

خدا روزى تو را خواهد رساند.

.

حکمت 267

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

روش صحيح پاسخ دادن توسط امام

(شخصى از امام پرسيد كه ايمان را تعريف كن)

فردا نزد من بيا تا در جمع مردم پاسخ گويم،

كه اگر تو گفتارم را فراموش كنى ديگرى آن را در خاطرش سپارد،

زيرا گفتار چونان شكار رمنده است،

يكى آن را به دست آورد، و ديگرى آن را از دست مى دهد.

(سید رضی گوید: پاسخ امام در حكمت 31 آمد كه آن را نقل كرديم كه ايمان را بر چهار شعبه تقسيم كرد).

.

حکمت 266

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

نحوه عملکرد ایمان در قلب

 إِنَّ الْإِيمَانَ يَبْدُو لُمْظَةً فِي الْقَلْبِ،

كُلَّمَا ازْدَادَ الْإِيمَانُ ازْدَادَتِ اللُّمْظَةُ.

ايمان نقطه اى نورانى در قلب پديد آورد

كه هر چه ايمان رشد كند آن نيز فزونى يابد.

[و اللمظة مثل النكتة أو نحوها من البياض و منه قيل فرس ألمظ إذا كان بجحفلته شيء من البياض].

(لمظة نقطه سياه يا سفيد است، مى گويند فرس المظ، يعنى اسبى كه در لب او نقطه سپيدى باشد).

.

حکمت 265

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

اولویت در سرپرستی زنان 

إِذَا بَلَغَ النِّسَاءُ نَصَّ الْحِقَاقِ،

فَالْعَصَبَةُ أَوْلَى.

چون زنان بالغ شوند،

خويشاوندان پدرى براى سرپرستى آنان سزاوارترند.

[قال و يروى نص الحقائق و النص منتهى الأشياء و مبلغ أقصاها كالنص في السير لأنه أقصى ما تقدر عليه الدابة و [يقال] تقول نصصت الرجل عن الأمر إذا استقصيت مسألته عنه لتستخرج ما عنده فيه- فنص الحقاق يريد به الإدراك لأنه منتهى الصغر و الوقت الذي يخرج منه الصغير إلى حد [الكبر] الكبير و هو من أفصح الكنايات عن هذا الأمر و أغربها يقول فإذا بلغ النساء ذلك فالعصبة أولى بالمرأة من أمها إذا كانوا محرما مثل الإخوة و الأعمام و بتزويجها إن أرادوا ذلك. و الحقاق محاقة الأم للعصبة في المرأة و هو الجدال و الخصومة و قول كل واحد منهما للآخر أنا أحق منك بهذا يقال منه حاققته حقاقا مثل جادلته جدالا- [قال] و قد قيل إن نص الحقاق بلوغ العقل و هو الإدراك لأنه (علیه السلام) إنما أراد منتهى الأمر الذي تجب فيه الحقوق و الأحكام. [قال] و من رواه نص الحقائق فإنما أراد جمع حقيقة هذا معنى ما ذكره أبو عبيد القاسم بن سلام. [قال] و الذي عندي أن المراد بنص الحقاق هاهنا بلوغ المرأة إلى الحد الذي يجوز فيه تزويجها و تصرفها في حقوقها تشبيها بالحقاق من الإبل و هي جمع حقة و حق و هو الذي استكمل ثلاث سنين و دخل في الرابعة و عند ذلك يبلغ إلى الحد الذي [يمكن] يتمكن فيه من ركوب ظهره و نصه في [سيره] السير و الحقائق أيضا جمع حقة- فالروايتان جميعا ترجعان إلى [مسمى] معنى واحد و هذا أشبه بطريقة العرب من المعنى المذكور أولا].

منظور از «نصّ» آخرين درجه هر چيز است، مانند «نصّ» در سير، كه به معنى آخرين مرحله توانايى مركب است، هنگامى كه مى گوييم، «نصصت الرّجل عن الآمر» آنقدر سؤال از كسى بشود كه آنچه مى داند بيان كند، بنا بر اين «نصّ الحقاق» بمعنى رسيدن به مرحله بلوغ است كه پايان دوره كودكى است، اين جمله از فصيح ترين كنايات و شگفت آورترين آنها است، منظور امام اين است، هنگامى كه زنان باين مرحله برسند «عصبه»: مردان خويشاوند پدرى كه محرم آنان هستند، مانند برادر، و عمو، به حمايت آنها سزاوارتر از مادرند، و هم چنين در انتخاب همسر براى آنها،
و منظور از حقاق مخالفت و درگيرى مادر، با عصبه، در مورد اين زن است، به طورى كه هر كدام به ديگرى مى گويد: من از تو احقّ هستم، گفته مى شود:
«حاققته حقاقا» بمعنى رشد عقلى است، يعنى به مرحله اى برسد كه حقوق و احكام در باره او اجرا شود، اما آن كس كه نصّ الحقائق نقل كرده منظورش از حقايق، جمع «حقيقت» است.
اين بود معنايى كه «ابو عبيد قاسم بن سلام» براى اين جمله كرده است، اما نظر من اين است كه منظور از «نصّ الحقاق» اين است كه زن به مرحله اى برسد كه جائز باشد تزويج كند، و اختياردار حقوق خود شود، اين در حقيقت تشبيه به «حقاق» در شتر است چرا كه «حقاق» جمع حقّه و «حق» است به معنى شترى كه سه سالش تمام و آماده بهره بردارى است. «حقائق» نيز جمع حقّه است، بنا بر اين هر دو تعبير به يك معنى باز مى گردد، هر چند معنى دوم به روش عرب شبيه تر است.

.

حکمت 264

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

اثر دشمنی کردن

 إِنَّ لِلْخُصُومَةِ قُحَماً.

دشمنى، رنج ها و سختى هايى هلاك كننده دارد.

[يريد بالقحم المهالك لأنها تقحم أصحابها في المهالك و المتالف في الأكثر فمن ذلك قحمة الأعراب و هو أن تصيبهم السنة [فتتفرق] فتتعرق أموالهم فذلك تقحمها فيهم. و قيل فيه وجه آخر و هو أنها تقحمهم بلاد الريف أي تحوجهم إلى دخول الحضر عند محول البدو].(«قحم» يعنى مهلكه ها، زيرا دشمنى آنان را به هلاكت مى رساند، و به معنى سختى ها نيز آمده كه مى گويند «قحمة الاعراب»، يعنى روزگار سختى و گرسنگى عرب ها به گونه اى كه اموالشان تمام مى شود، و معنى «تقحّم» همين است كه مى گويند خشكسالى روستاييان را به سرزمين هاى سبز و آباد كشانده است).

.

حکمت 263

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

مهارت در سخنوری

هَذَا الْخَطِيبُ الشَّحْشَحُ.

 اين سخنران، زبردست ماهرى است.

[يريد الماهر بالخطبة الماضي فيها و كل ماض في كلام أو سير فهو شحشح، و الشحشح في غير هذا الموضع البخيل الممسك].

(«شحشح» يعنى مهارت دارد، به كسى كه خوب حرف مى زند يا خوب راه مى رود گويند، ولى در موارد ديگر «شحشح» يعنى فردى بخيل).

.

حکمت 262

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

فصل نذكر فيه شيئا من غريب كلامه المحتاج إلى التفسير: بخش حكمت هاى شگفتى آور از سخنان امير المؤمنين عليه السّلام (در اين فصل برخى از سخنان برگزيده شگفتى آور امام را مى آوريم كه احتياج به تفسير و تحليل دارد).

قیام امام زمان (عج الله تعالی فرجه الشریف)

 فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ، ضَرَبَ يَعْسُوبُ الدِّينِ بِذَنَبِهِ،

فَيَجْتَمِعُونَ إِلَيْهِ كَمَا يَجْتَمِعُ قَزَعُ الْخَرِيفِ.

 چون آنگونه شود، پيشواى دين قيام كند،

پس مسلمانان پيرامون او چونان ابر پاييزى گرد آيند.

[قال الرضي رحمه الله تعالى «اليعسوب» السيد العظيم المالك لأمور الناس يومئذ، و القزع قطع الغيم التي لا ماء فيها].(سید رضی گوید: «يعسوب» يعنى بزرگ مسلمانان، و «قزع» يعنى ابرهاى پاييزى).

.

حکمت 261

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

سخترین آزمایش خدا

بسا احسان پياپى خدا، گناهكار را گرفتار كند

و پرده پوشى خدا او را مغرور سازد،

و با ستايش مردم فريب خورد،

و خدا هيچ كس را همانند مهلت دادن، مورد آزمايش قرار نداد.

.

حکمت 260

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

وفاداری با خیانتکاران

 الْوَفَاءُ لِأَهْلِ الْغَدْرِ غَدْرٌ عِنْدَ اللَّهِ،

وَ الْغَدْرُ بِأَهْلِ الْغَدْرِ وَفَاءٌ عِنْدَ اللَّهِ.

وفادارى با خيانتكاران نزد خدا نوعى خيانت،

و خيانت به خيانتكاران نزد خدا وفادارى است.

.

حکمت 259

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهگ مهدویت

راه کار به هنگام تهیدستی

إِذَا أَمْلَقْتُمْ،

فَتَاجِرُوا اللَّهَ بِالصَّدَقَةِ.

هر گاه تهيدست شديد با صدقه دادن، با خدا تجارت كنيد.

.

حکمت 258

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

اهمیت شاد كردن ديگران 

 اى كميل!

خانواده ات را فرمان ده

كه روزها در به دست آوردن بزرگوارى،

و شب ها در رفع نياز خفتگان بكوشند.

سوگند به خدايى كه تمام صداها را مى شنود،

هر كس دلى را شاد كند، خداوند از آن شادى لطفى براى او قرار دهد

كه به هنگام مصيبت چون آب زلالى بر او باريدن گرفته

و تلخى مصيبت را بزدايد

چنان كه شتر غريبه را از چراگاه دور سازند.

.

حکمت 257

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

حسادت و سلامتی

صِحَّةُ الْجَسَدِ،

مِنْ قِلَّةِ الْحَسَدِ.

 سلامت تن

در دورى از حسادت است.

.

حکمت 256

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

غضب و جنون

تندخويى بى مورد نوعى ديوانگى است،

زيرا كه تندخو پشيمان مى شود،

و اگر پشيمان نشد پس ديوانگى او پايدار است.

.

حکمت 255

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

بهترین حالت انفاق

اى فرزند آدم !

خودت وصىّ مال خويش باش،

امروز به گونه اى عمل كن كه دوست دارى پس از مرگت عمل كنند.

.

حکمت 254

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

روش سوگند دادن ستمكار

آنگاه كه خواستيد ستمكارى را سوگند دهيد از او بخواهيد كه بگويد: «از جنبش و نيروى الهى بيزار است»

زيرا اگر به دروغ سوگند خورد، پس از بيزارى، در كيفر او شتاب شود.

امّا اگر در سوگند خود بگويد «به خدايى كه جز او خدايى نيست» در كيفرش شتاب نگردد،

چه او خدا را به يگانگى ياد كرد.

.

حکمت 253

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

فلسفه احكام الهى

 خدا «ايمان» را براى پاكسازى دل از شرك،

و «نماز» را براى پاك بودن از كبر و خودپسندى،

و «زكات» را عامل فزونى روزى،

و «روزه» را براى آزمودن اخلاص بندگان،

و «حج» را براى نزديكى و همبستگى مسلمانان،

و «جهاد» را براى عزّت اسلام،

و «امر به معروف» را براى اصلاح توده هاى ناآگاه،

و «نهى از منكر» را براى بازداشتن بى خردان از زشتى ها،

و «صله رحم» را براى فراوانى خويشاوندان،

و «قصاص» را براى پاسدارى از خون ها،

و اجراى «حدود» را براى بزرگداشت محرّمات الهى،

و ترك «مى گسارى» را براى سلامت عقل،

و دورى از «دزدى» را براى تحقّق عفّت،

و ترك «زنا» را براى سلامت نسل آدمى،

و ترك «لواط» را براى فزونى فرزندان،

و «گواهى دادن» را براى به دست آوردن حقوق انكار شده،

و ترك «دروغ» را براى حرمت نگهداشتن راستى،

و «سلام» كردن را براى امنيّت از ترس ها،

و «امامت» را براى سازمان يافتن امور امّت،

و «فرمانبردارى از امام» را براى بزرگداشت مقام رهبرى، واجب كرد.

.

حکمت 252

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

تلخى ها و شيرينى هاى دنيا و آخرت

مَرَارَةُ الدُّنْيَا،

حَلَاوَةُ الْآخِرَةِ؛

وَ حَلَاوَةُ الدُّنْيَا،

مَرَارَةُ الْآخِرَةِ.

 تلخكامى دنيا، شيرينى آخرت،

و شيرينى دنياى حرام، تلخى آخرت است.

.

حکمت 251

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

خداشناسى در حوادث روزگار

 عَرَفْتُ اللَّهَ سُبْحَانَهُ

بِفَسْخِ الْعَزَائِمِ،

وَ حَلِّ الْعُقُودِ،

وَ نَقْضِ الْهِمَم.

 خدا را از سست شدن اراده هاى قوى،

گشوده شدن گره هاى دشوار،

و درهم شكسته شدن تصميم ها، شناختم.

.

حکمت 250

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت

بهترين عمل ها

أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ،

مَا أَكْرَهْتَ نَفْسَكَ عَلَيْهِ.

 بهترين كارها آن است كه

با ناخشنودى در انجام آن بكوشى.

.

حکمت 249

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ستاد احیا فرهنگ مهدویت