اوصاف خداوند متعال

خدا را ستايش مى كنيم بر آنچه گرفته،

و آنچه بخشيده،

و بر نعمت هايى كه عطا كرده

و آزمايش هايى كه انجام داد.

خداوندى كه بر هر چيز پنهانى آگاه

و در باطن هر چيزى حضور دارد،

به آنچه در سينه هاست آگاه

و بر آنچه ديده ها دزدانه مى نگرد داناست.

و گواهى مى دهم كه خدا يكى است و جز او خدايى نيست

و گواهى مى دهم كه حضرت محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برگزيده و فرستاده اوست،

آن گواهى كه با او درون و بيرون، قلب و زبان، هماهنگ باشد.

ضرورت ياد مرگ

به خدا سوگند!

اين كه مى گويم بازى نيست، جدّى و حقيقت است، دروغ نيست،

و آن چيزى جز مرگ نيست،

كه بانگ دعوت كننده اش رسا، و به سرعت همه را ميراند.

پس انبوه زندگان، و طرفداران، تو را فريب ندهند،

همانا! گذشتگان را ديدى كه ثروت ها اندوختند

و از فقر و بيچارگى وحشت داشتند

و با آرزوهاى طولانى فكر مى كردند در امانند، و مرگ را دور مى پنداشتند.

ديدى كه چگونه مرگ بر سرشان فرود آمد

و آنان را از وطنشان بيرون راند

و از خانه أمن كوچ شان داد كه بر چوبه تابوت نشستند،

و مردم آن را دست به دست مى كردند و بر دوش گرفته و با سر انگشت خويش نگاه مى داشتند.

آيا نديديد آنان را كه آرزوهاى دور و دراز داشتند،

و كاخ هاى استوار مى ساختند،

و مال هاى فراوان مى اندوختند،

چگونه خانه هايشان گورستان شد

و اموال جمع آورى شده شان تباه و پراكنده و از آن وارثان گرديد

و زنان آنها با ديگران ازدواج كردند.

نه مى توانند چيزى به حسنات بيفزايند و نه از گناه توبه كنند.

تقوا و روش برخورد با دنيا

كسى كه جامه تقوا بر قلبش بپوشاند، كارهاى نيكوى او آشكار شود، و در كارش پيروز گردد.

پس در به دست آوردن بهره هاى تقوا فرصت غنيمت شماريد،

و براى رسيدن به بهشت جاويدان رفتارى متناسب با آن انجام دهيد،

زيرا دنيا براى زندگى هميشگى شما آفريده نشده،

گذرگاهى است تا در آن زاد و توشه آخرت برداريد.

پس با شتاب، آماده كوچ كردن باشيد

و مركب هاى راهوار براى حركت مهيّا داريد.

.

خطبه132

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(اين خطبه در منبر كوفه ايراد شد و به خطبه «منبريّه» معروف است كه در آن علل پذيرش حكومت و صفات يك رهبر عادل را بيان مى دارد).

علی از زبان علی

اى مردم رنگارنگ، و دل هاى پريشان و پراكنده، كه بدن هايشان حاضر و عقل هايشان از آنها غايب و دور است.

من شما را به سوى حق مى كشانم، امّا چونان بزغاله هائى كه از غرّش شير فرار كنند مى گريزيد.

هيهات! كه با شما بتوانم تاريكى را از چهره عدالت بزدايم،

و كجى هایى را كه در حق راه يافته راست نمايم.

 فلسفه حكومت اسلامى

خدايا!

تو مى دانى كه جنگ و درگيرى ما براى به دست آوردن قدرت و حكومت و دنيا و ثروت نبود،

بلكه مى خواستيم نشانه هاى حق و دين تو را به جايگاه خويش باز گردانيم،

و در سرزمين هاى تو اصلاح را ظاهر كنيم،

تا بندگان ستمديده ات در أمن و أمان زندگى كنند،

و قوانين و مقررّات فراموش شده تو بار ديگر اجراء گردد.

خدايا!

من نخستين كسى هستم كه به تو روى آورد،

و دعوت تو را شنيد و اجابت كرد،

در نماز، كسى از من جز رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پيشى نگرفت.

 شرائط حاکم اسلامى

همانا شما دانستيد كه سزاوار نيست بخيل بر ناموس و جان و غنيمت ها و احكام مسلمين، ولايت و رهبرى يابد،

و امامت مسلمين را عهده دار شود، تا در اموال آنها حريص گردد،

و نادان نيز لياقت رهبرى ندارد تا با نادانى خود مسلمانان را به گمراهى كشاند،

و ستمكار نيز نمى تواند رهبر مردم باشد، كه با ستم حق مردم را غصب و عطاهاى آنان را قطع كند،

و نه كسى كه در تقسيم بيت المال عدالت ندارد، زيرا در اموال و ثروت آنان حيف و ميل مى كند و گروهى را بر گروهى مقدّم مى دارد،

و رشوه خوار در قضاوت نمى تواند امام باشد زيرا كه براى داورى با رشوه گرفتن حقوق مردم را پايمال، و حق را به صاحبان آن نمى رساند.

و آن كس كه سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را ضايع مى كند لياقت رهبرى ندارد زيرا كه امّت اسلامى را به هلاكت مى كشاند.

.

خطبه 131

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

ادامه »

امر به معروف و نهی از منکر اباذر (دنیا و حق گرایی)

اى اباذر !

همانا تو براى خدا به خشم آمدى،

پس اميد به كسى داشته باش كه به خاطر او غضبناك شدى،

اين مردم براى دنياى خود از تو ترسيدند،

و تو بر دين خويش از آنان ترسيدى،

پس دنيا را كه به خاطر آن از تو ترسيدند به خودشان واگذار،

و با دين خود كه براى آن ترسيدى از اين مردم بگريز.

اين دنيا پرستان چه محتاجند به آنچه كه تو آنان را از آن ترساندى،

و چه بى نيازى از آنچه آنان تو را منع كردند.

و به زودى خواهى يافت كه چه كسى فردا سود مى برد و چه كسى بر او بيشتر حسد مى ورزند.

تقوی (خودسازی)

اگر آسمان و زمين درهاى خود را بر روى بنده اى ببندند و او از خدا بترسد،

خداوند راه نجاتى از ميان آن دو براى او خواهد گشود.

آرامش خود را تنها در حق جستجو كن،

و جز باطل چيزى تو را به وحشت نيندازد.

اگر تو دنياى اين مردم را مى پذيرفتى، تو را دوست داشتند،

و اگر سهمى از آن بر مى گرفتى دست از تو بر مى داشتند.

 .

خطبه 130

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

 وصف دنیا و جایگاه انسان در آن

بندگان خدا!

شما و آنچه از اين دنيا آرزومنديد، مهمانانى هستيد كه مدّتى معيّن براى شما قرار داده شده،

بدهكارانى هستيد كه مهلت كوتاهى در پرداخت آن داريد،

و اعمال شما همگى حفظ مى شود،

چه بسيارند تلاشگرانى كه به جايى نرسيدند،

و زحمتكشانى كه زيان ديدند.

وضعیت جامعه مسلمین

در روزگارى هستيد كه خوبى به آن پشت كرده و مى گذرد،

و بدى بدان روى آورده، پيش مى تازد،

و طمع شيطان در هلاكت مردم بيشتر مى گردد.

هم اكنون روزگارى است كه ساز و برگ شيطان تقويت شده،

نيرنگ و فريبش همگانى،

و به دست آوردن شكار براى او آسان است.

به هر سو مى خواهى نگاه كن

آيا جز فقيرى مى بينى كه با فقر دست و پنجه نرم مى كند

يا ثروتمندى كه نعمت خدا را كفران كرده و با بخل ورزيدن در اداء حقوق الهى، ثروت فراوانى گرد آورده است

يا سركشى كه گوش او از شنيدن پند و اندرزها كر است؟

 عبرت گفتن از دنيا

كجايند خوبان و صالحان شما؟

كجايند آزاد مردان و سخاوتمندان شما؟

كجايند پرهيزكاران در كسب و كار؟

كجايند پاكيزگان در راه و رسم مسلمانى؟

آيا جز اين است كه همگى رخت بستند و رفتند و از اين جهان پست و گذران و تيره كننده عيش و شادمانى گذشتند؟

مگر نه اين است كه شما وارث آنها بر جاى آنان تكيه زديد،

و در ميان چيزهاى بى ارزش قرار داريد كه لب هاى انسان به نكوهش آن مى جنبد

تا قدر آنها را كوچك شمرده و براى هميشه يادشان فراموش گردد.

پس در اين نگرانى ها بايد گفت: «انا لله و انا اليه راجعون».

فساد آشكار شد،

نه كسى باقى مانده كه كار زشت را دگرگون كند،

و نه كسى كه از نافرمانى و معصيت باز دارد.

شما با چنين وضعى مى خواهيد در خانه قدس الهى و جوار رحمت پروردگارى قرار گيريد و عزيزترين دوستانش باشيد؟

هرگز خدا را نسبت به بهشت جاويدانش نمى توان فريفت،

و جز با عبادت، رضايت او را نمى توان به دست آورد.

امر به معروف و نهی از منکر

نفرين بر آنان كه امر به معروف مى كنند و خود ترك مى نمايند،

و نهى از منكر دارند و خود مرتكب آن مى شوند.

.

خطبه 129

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

پيشگويى امام عليه السّلام نسبت به حوادث مهم شهر بصره

اى أحنف!

گويا من او را مى بينم كه با لشكرى بدون غبار و سر و صدا، و بدون حركات لگام ها، و شيهه اسبان، به راه افتاده،

زمين را زير قدم هاى خود چون گام شتر مرغان در مى نوردند.

پس واى بر كوچه هاى آباد و خانه هاى زينت شده بصره

كه بال هايى چونان بال كركسان و ناودان هايى چون خرطوم هاى پيلان دارد

واى بر اهل  بصره كه بر كشتگان آنان نمى گريند، و از گمشدگانشان كسى جستجو نمى كند.

دنیا

من دنيا را به رو، بر زمين كوبيده و چهره اش را به خاك ماليدم، و پيش از آنچه ارزش دارد، بهايش نداده ام،

و با ديده اى كه سزاوار است به آن نگريسته ام.

 وصف ترك هاى مغول

گويا آنان را مى بينم كه با رخسارى چونان سپرهاى چكّش خورده،

لباس هايى از ديباج و حرير پوشيده،

كه اسب هاى اصيل را يدك مى كشند و

آنچنان كشتار و خونريزى دارند

كه مجروحان از روى بدن كشتگان حركت مى كنند

و فراريان از اسير شدگان كمترند.

علی از زبان علی (علم غيب)
(يكى از اصحاب گفت: اى امير مؤمنان تو را علم غيب دادند. امام عليه السّلام خنديد و به آن مرد كه از طايفه بنى كلب بود فرمود)

اى برادر كلبى!

اين اخبارى كه اطّلاع مى دهم علم غيب نيست،

علمى است كه از دارنده علم غيب (پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) آموخته ام،

همانا علم غيب علم قيامت است،

و آنچه خدا در گفته خود آورده كه: «علم قيامت در نزد خداست، خدا باران را نازل كرده و آنچه در شكم مادران است مى داند، و كسى نمى داند كه فردا چه خواهد كرد و در كدام سرزمين خواهد مرد».

پس خداوند سبحان، از آنچه در رحم مادران است، از پسر يا دختر، از زشت يا زيبا، سخاوتمند يا بخيل، سعادتمند يا شقى آگاه است،

و از آن كسى كه آتشگيره آتش جهنّم است يا در بهشت همسايه و دوست پيامبران عليهم السّلام است، از همه اينها آگاهى دارد.

اين است آن علم غيبى (ذاتى) كه غير از خدا كسى نمى داند.

جز اينها، علومى است كه خداوند به پيامبرش تعليم داده (علم غيب اكتسابى) و او به من آموخته است،

پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى من دعا كرد كه خدا اين دسته  از علوم و اخبار را در سينه ام جاى دهد

و اعضاء و جوارح بدن من از آن پر گردد.

.

خطبه128

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(قبل از جنگ نهروان در سال 37 هجرى در ردّ اعتقادات خوارج ايراد كرد، خوارج عقيده داشتند: كسى كه گناه كبيره انجام دهد كافر و از اسلام خارج شده است، مگر توبه كند و دوباره مسلمان گردد).

 افشاء گمراهى خوارج

پس اگر چنين مى پنداريد كه من خطا كرده و گمراه شدم، پس چرا همه امّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را به گمراهى من گمراه مى دانيد و خطاى مرا به حساب آنان مى گذاريد و آنان را براى خطاى من كافر مى شماريد؟

شمشيرها را بر گردن نهاده، كور كورانه فرود مى آوريد

و گناهكار و بى گناه را به هم مخلوط كرده همه را يكى مى پنداريد

پیامبر صلی الله علیه و آله از زبان حضرت علی

در حالى كه شما مى دانيد، همانا رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم زناكارى را كه همسر داشت سنگسار كرد، سپس بر او نماز گزارد، و ميراثش را به خانواده اش سپرد،

و قاتل را كشت و ميراث او را به خانواده اش بازگرداند،

دست دزد را بريد

و زناكارى را كه همسر نداشت تازيانه زد، و سهم آنان را از غنائم مى داد تا با زنان مسلمان ازدواج كنند.

پس پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آنها را براى گناهانشان كيفر مى داد،

و حدود الهى را بر آنان جارى مى ساخت،

امّا سهم اسلامى آنها را از بين نمى برد، و نام آنها را از دفتر مسلمين خارج نمى ساخت. (پس با انجام گناهان كبيره كافر نشدند).

شما (خوارج)، بدترين مردم و وسیله دست شيطان، و عامل گمراهى اين و آن مى باشيد.

علی از زبان علی  

به زودى دو گروه نسبت به من هلاك مى گردند: دوستى كه افراط كند و به غير حق كشانده شود، و دشمنى كه در كينه توزى با من زياده روى كرده به راه باطل در آيد.

بهترين مردم نسبت به من گروه ميانه رو هستند.

از آنها جدا نشويد،

همواره با بزرگ ترين جمعيّت ها باشيد كه دست خدا با جماعت است.

شیطان

از پراكندگى بپرهيزيد، كه انسان تنها بهره شيطان است آنگونه كه گوسفند تنها طعمه گرگ خواهد بود.

آگاه باشيد !

هر كس كه مردم را به اين شعار «تفرقه و جدايى» دعوت كند او را بكشيد هر چند كه زير عمامه من باشد.

علل پذيرش «حكميّت» و قرآن

اگر به آن دو نفر (ابو موسى و عمرو عاص) رأى به داورى داده شد، تنها براى اين بود كه آنچه را قرآن زنده كرد زنده سازند،

و آنچه را قرآن مرده خواند، بميرانند،

زنده كردن قرآن اين است كه دست وحدت به هم دهند و به آن عمل نمايند،

و ميراندن، از بين بردن پراكندگى و جدايى است،

پس اگر قرآن ما را به سوى آنان بكشاند آنان را پيروى مى كنيم،

و اگر آنان را به سوى ما سوق داد بايد اطاعت كنند.

پدر مباد شما را، من شرّى براه نيانداخته، و شما را نسبت به سرنوشت شما نفريفته، و چيزى را بر شما مشتبه نساخته ام،

همانا رأى مردم شما بر اين قرار گرفت كه دو نفر را براى داورى انتخاب كنند،

ما هم از آنها پيمان گرفتيم كه از قرآن تجاوز نكنند،

امّا افسوس كه آنها عقل خويش را از دست دادند،

حق را ترك كردند در حالى كه آن را به خوبى مى ديدند،

چون ستمگرى با هوا پرستى آنها سازگار بود با ستم همراه شدند،

ما پيش از داورى ظالمانه شان با آنها شرط كرديم كه به عدالت داورى كنند

و بر أساس حق حكم نمايند، امّا به آن پاى بند نماندند.

.

خطبه 127

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(به امام گفتند كه مردم به دنيا دل بسته اند، معاويه با هدايا و پول هاى فراوان آنها را جذب مى كند شما هم از اموال عمومى به اشراف عرب و بزرگان قريش ببخش و از تقسيم مساوى بيت المال دست بردار تا به تو گرايش پيدا كنند).

علی از زبان علی در عدالت اقتصادى (ویژگی حاکمان)

آيا به من دستور مى دهيد براى پيروزى خود، از جور و ستم در باره امّت اسلامى كه بر آنها ولايت دارم، استفاده كنم؟!

به خدا سوگند!

تا عمر دارم، و شب و روز برقرار است، و ستارگان از پى هم طلوع و غروب مى كنند، هرگز چنين كارى نخواهم كرد.

اگر اين اموال از خودم بود به گونه اى مساوى در ميان مردم تقسيم مى كردم تا چه رسد كه جزو اموال خداست.

آگاه باشيد!

بخشيدن مال به آنها كه استحقاق ندارند، زياده روى و اسراف است،

ممكن است در دنيا مقام بخشنده آن را بالا برد، امّا در آخرت پست خواهد كرد،

در ميان مردم ممكن است گرامى اش بدارند، امّا در پيشگاه خدا خوار و ذليل است.

كسى مالش را در راهى كه خدا اجازه نفرمود مصرف نكرد و به غير اهل آن نپرداخت جز آن كه خدا او را  از سپاس آنان محروم فرمود،

و دوستى آنها را متوجّه ديگرى ساخت، پس اگر روزى بلغزد و محتاج كمك آنان گردد، بدترين رفيق و سرزنش كننده ترين دوست خواهند بود.

.

خطبه۱۲۶

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت