شگفتى آفرينش انواع پرندگان
خداوند پديده هاى شگفتى از جانداران حركت كننده، و بى جان، برخى ساكن و آرام، بعضى حركت كننده و بى قرار، آفريده است،
و شواهد و نمونه هايى از لطافت صنعت گرى و قدرت عظيم خويش بپاداشته،
چندان كه تمام انديشه ها را به اعتراف واداشته،
و سر به فرمان او نهاده اند،
و در گوش هاى ما بانگ براهين يكتايى او پيچيده است.
آنگونه كه پرندگان گوناگون را بيافريد،
و آنان را در شكاف هاى زمين، و رخنه درّه ها و فراز كوه ها مسكن داد،
با بال هاى متفاوت و شكل و هيأتهاى گوناگون،
كه زمام آنها به دست اوست،
پرندگانى كه با بالهاى خود در لابلاى جوّ گسترده و فضاى پهناور پرواز مى كنند.
آنها را از ديار نيستى در شكل و ظاهرى شگفت آور بيافريد،
و استخوان هاشان را از درون در مفصل هاى پوشيده از گوشت به هم پيوند داد.
برخى از پرندگان را كه جثّه سنگين داشتند از بالا رفتن و پروازهاى بلند و دور بازداشت،
آنگونه كه آرام و سنگين در نزديكى زمين بال مى زنند.
پرندگان را با لطافت قدرتش و دقّت صنعتش، در رنگ هاى گوناگون با زيبايى خاصّى رنگ آميزى كرد،
گروهى از آنها را تنها با يك رنگ بياراست كه رنگ ديگرى در آن راه ندارد،
دسته اى ديگر را در رنگ مخالف آن فرو برد،
جز اطراف گردنشان كه چونان طوقى آويخته، مخالف رنگ اندامشان است.
شگفتى هاى آفرينش طاووس
و از شگفت انگيزترين پرندگان در آفرينش، طاووس است،
كه آن را در استوارترين شكل موزون بيافريد،
و رنگ هاى پر و بالش را به نيكوترين رنگ ها بياراست،
با بال هاى زيبا كه پرهاى آن به روى يكديگر انباشته
و دم كشيده اش كه چون به سوى مادّه پيش مى رود آن را چونان چترى گشوده و بر سر خود سايبان مى سازد،
گويا بادبان كشتى است كه نا خدا آن را بر افراشته است.
طاووس به رنگهاى زيباى خود مى نازد،
و خوشحال و خرامان دم زيبايش را به اين سو و آن سو مى چرخاند،
و سوى مادّه مى تازد،
چون خروس مى پرد،
و چون حيوان نر مست شهوت با جفت خويش مى آميزد،
اين حقيقت را از روى مشاهده مى گويم،
نه چون كسى كه بر اساس نقل ضعيفى سخن بگويد:
اگر كسى خيال كند: «بار دار شدن طاووس به وسيله قطرات اشكى است كه در اطراف چشم نر حلقه زده و طاووس مادّه آن را مى نوشد آنگاه بدون آميزش با همين اشك ها تخمگذارى مى كند» افسانه بى اساس است.
ولى شگفت تر از آن نيست كه مى گويند: «زاغ نر طعمه به منقار ماده مى گذارد كه همين عامل بار دار شدن زاغ است».
گويا نى هاى پر طاووس چونان شانه هايى است كه از نقره ساخته،
و گردى هاى شگفت انگيز آفتاب گونه كه به پرهاى اوست از زر ناب و پاره هاى زبرجد بافته شده است.
اگر رنگ هاى پرهاى طاووس را به روييدنى هاى زمين تشبيه كنى، خواهى گفت: دسته گلى است كه از شكوفه هاى رنگارنگ گلهاى بهارى فراهم آمده است،
و اگر آن را با پارچه هاى پوشيدنى همانند سازى، پس چون پارچه هاى زيباى پر نقش و نگار يا پرده هاى رنگارنگ يمن است،
و اگر آن را با زيور آلات مقايسه كنى چون نگين هاى رنگارنگى است كه در نوارى از نقره با جواهرات زينت شده است.
روانشناسى حيوانى طاووس
طاووس، چون به خود بالنده مغرور راه مى رود،
دم و بال هاى زيبايش را بر انداز مى كند،
پس با توجه به زيبايى جامه و رنگ هاى گوناگون پرو بالش قهقهه سر مى دهد،
امّا چون نگاهش به پاهاى او مى افتد، بانگى برآورد كه گويا گريان است،
فرياد مى زند گويا كه دادخواه است،
و گواه صادق دردى است كه در درون دارد،
زيرا پاهاى طاووس چونان ساق خروس دو رگه (هندى و پارسى) باريك و زشت
و در يك سو ساق پايش ناخنكى مخفى روييده است.
شگفتى رنگ آميزى پرهاى طاووس
بر فراز گردن طاووس به جاى يال، كاكلى سبز رنگ و پر نقش و نگار روييده،
و بر آمدگى گردنش چونان آفتابه اى نفيس و نگارين است،
و از گلوگاه تا روى شكمش به زيبايى وسمه يمانى رنگ آميزى شده،
يا چون پارچه حرير برّاق يا آيينه اى شفّاف كه پرده بر روى آن افكندند.
در اطراف گردنش گويا چادرى سياه افكنده كه چون رنگ آن شاداب و بسيار مى باشد،
پندارى با رنگ سبز تندى در هم آميخته است كه در كنار شكاف گوش جلوه خاصّى دارد.
كمتر رنگى مى توان يافت كه طاووس از آن در اندامش نداشته باشد،
يا با شفّافيّت و صيقل فراوان و زرق و برق جامه اش آن را جلاى برترى نداده باشد.
طاووس چونان شكوفه هاى پراكنده اى است كه باران بهار و گرماى آفتاب را در پرورش آن نقش چندانى نيست،
و شگفت آور آن كه هر چند گاهى از پوشش پرهاى زيبا بيرون مى آيد،
و تن عريان مى كند،
پرهاى او پياپى فرو مى ريزد و از نو مى رويند،
پرهاى طاووس چونان برگ خزان رسيده مى ريزند
و دوباره رشد مى كنند و به هم مى پيوندند،
تا ديگر بار شكل و رنگ زيباى گذشته خود را باز مى يابد،
بى آن كه ميان پرهاى نو و ريخته شده تفاوتى وجود داشته باشد يا رنگى جابجا برويد.
اگر در تماشاى يكى از پرهاى طاووس دقت كنى، لحظه اى به سرخى گل، و لحظه اى ديگر به سبزى زبرجد، و گاه به زردى زرناب جلوه مى كند.
عجز انسان از درك حقائق موجود در پديده ها
راستى، هوشهاى ژرف انديش و عقل هاى پر تلاش چگونه اين همه از حقائق موجود در پديده ها را مى توانند درك كنند؟
و چگونه گفتار توصيف گران، به نظم كشيدن اين همه زيبايى را بيان توانند كرد؟
و در درك كمترين اندام طاووس، گمانها از شناخت درمانده و زبان ها از ستودن آن در كام مانده اند.
پس ستايش خداوندى را سزاست كه عقل ها را از توصيف پديده اى كه برابر ديدگان جلوه گرند ناتوان ساخت،
پديده محدودى كه او را با تركيب پيكرى پر نقش و نگار، با رنگ ها و مرزهاى مشخص مى شناسد،
باز هم از تعريف فشرده اش زبان ها عاجز و از وصف واقعى آن در مانده اند (حال چگونه خدا را مى توانند درك كنند).
شگفتى آفرينش جانداران كوچك
پاك و برتر است خدايى كه در اندام مورچه، و مگس ريز، پاها پديد آورد،
و جانداران، بزرگتر از آنها، از ماهيان دريا، و پيلان عظيم الجثّه را نيز آفريد،
و بر خود لازم شمرد، كه هيچ كالبد جاندارى را وانگذارد
و به درستى اداره اش نمايد،
جز آن كه ميعادگاهش را مرگ و پايان راهش را نيستى قرار داد.
وصف ويژگى هاى بهشت
اگر با چشم دل به آنچه كه از بهشت براى تو وصف كرده اند بنگرى،
از آنچه در دنياست دل مى كنى،
هر چند شگفتى آور و زيبا باشد،
و از خواهش هاى نفسانى و خوشى هاى زندگانى و منظره هاى آراسته و زيباى آن كناره مى گيرى.
و اگر فكرت را به درختان بهشتى مشغول دارى كه شاخه هايشان همواره به هم مى خورند،
و ريشه هاى آن در توده هاى مشك پنهان، و در ساحل جويباران بهشت قرار گرفته آبيارى مى گردند،
و خوشه هايى از لؤلؤ آب دار به شاخه هاى كوچك و بزرگ درختان آويخته،
و ميوه هاى گوناگونى كه از درون غلاف ها و پوشش ها سر بيرون كرده اند،
سرگردان و حيرت زده مى گردى: شاخه هاى پر ميوه بهشت كه بدون زحمتى خم شده در دسترس قرار گيرند، تا چيننده آن هر گاه كه خواهد بر چيند.
مهمانداران بهشت گرد ساكنان آن و پيرامون كاخ هايشان در گردشند
و آنان را با عسلهاى پاكيزه و شراب هاى گوارا پذيرايى كنند.
آنها كسانى هستند كه همواره از كرامت الهى بهره مند
تا آنگاه كه در سراى ثابت خويش فرود آيند
و از نقل و انتقال سفرها آسوده گردند.
اى شنونده اگر دل خود را به منظره هاى زيبايى كه در بهشت به آن مى رسى مشغول دارى،
روح تو با اشتياق فراوان به آن سامان پرواز خواهد كرد،
و از اين مجلس من با شتاب به همسايگى اهل قبور خواهى شتافت.
خداوند با لطف خود من و شما را از كسانى قرار دهد كه با دل و جان براى رسيدن به جايگاه نيكان تلاش مى كنند.
.
خطبه 165
نهج البلاغه
.
موسسه اهل البیت
