تشويق براى جهاد

خدا شكر گزارى را بر عهده شما نهاده،

و امر حكومت را در دست شما گذارده،

و فرصت مناسب در اختيارتان قرار داده است

تا براى جايزه بهشت با هم ستيز كنيد.

پس كمربندها را محكم ببنديد،

و دامن همّت بر كمر زنيد،

كه به دست آوردن ارزش هاى والا با خوشگذرانى ميسّر نيست

چه بسا خواب هاى شب كه تصميم هاى روز را از بين برده،

و تاريكى هاى فراموشى كه همّتهاى بلند را نابود كرده است.

.

خطبه 241

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(در سال 35 هجرى وقتى عثمان محاصره شد، ابن عباس را فرستاد كه على عليه السّلام در مدينه نباشد و به باغات ينبع «محلّى در اطراف مدينه» برود، كه مردم به نام او شعار ندهند، امام رفت. وقتى احتياج شديد به يارى داشت پيغام داد و امام به مدينه برگشت. دوباره ابن عباس را فرستاد كه على عليه السّلام از مدينه خارج شود، امام فرمود:

رفتار عثمان با امام علی از زبان امام علی 

اى پسر عبّاس عثمان جز اين نمى خواهد كه مرا سرگردان نگهدارد،

گاهى بروم، و زمانى برگردم.

يك بار پيغام فرستاد از مدينه خارج شوم،

دوباره خبر داد كه باز گردم.

هم اكنون تو را فرستاده كه از شهر خارج شوم.

به خدا سوگند، آنقدر از او دفاع كردم كه ترسيدم گناهكار باشم.

.

خطبه 240

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(در اين خطبه از جايگاه خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سخن مى گويد).

فضائل اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از زبان حضرت علی

خاندان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مايه حيات دانش،

و نابودگر جهل اند،

بردبارى شان شما را از دانش آنها خبر مى دهد،

و ظاهرشان از صفاى باطن،

و سكوتشان از حكومت هاى گفتارشان با خبر مى سازد.

هرگز با حق مخالفت نكردند،

و در آن اختلاف ندارند.

آنان ستون هاى استوار اسلام،

و پناهگاه مردم مى باشند،

حق به وسيله آنها به جايگاه خويش بازگشت،

و باطل از جاى خويش رانده و نابود،

و زبان باطل از ريشه كنده شد.

اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دين را چنانكه سزاوار بود، دانستند و آموختند

و بدان عمل كردند،

نه آنكه شنيدند و نقل كردند،

زيرا راويان دانش بسيار،

امّا حفظ كنندگان و عمل كنندگان به آن اندكند.

.

خطبه 239

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(در باره دو داور عراق و شام و نكوهش كوفيان فرمود).

وصف شاميان

شاميان درشت خويانى پست،

بردگانى فرو مايه اند

كه از هر گوشه اى گرد آمده،

و از گروه هاى مختلفى تركيب يافته اند،

مردمى كه سزاوار بودند احكام دين را بياموزند،

و تربيت شوند،

و دانش فراگيرند،

و كار آزموده شوند،

و سرپرست داشته باشند،

و دستگيرشان كنند،

و آنها را به كار مفيد وادارند.

آنان نه از مهاجرانند و نه از انصار،

و نه آنان كه خانه و زندگى خود را براى مهاجران آماده كرده،

و از جان و دل ايمان آوردند.

 نكوهش از انتخاب حكم

آگاه باشيد!

كه شاميان در انتخاب حكم، نزديك ترين فردى را كه دوست داشتند برگزيدند،

و شما فردى را كه از همه به ناخشنودى نزديك تر بود انتخاب كرديد.

همانا سر و كار شما با عبد اللّه پسر قيس است كه مى گفت: «جنگ فتنه است بند كمان ها را ببرّيد و شمشيرها را در نيام كنيد».

اگر راست مى گفت پس چرا بدون اجبار در جنگ شركت كرده

و اگر دروغ مى گفت پس متّهم است.

براى داورى، عبد اللّه بن عباس را رو در روى عمرو عاص قرار دهيد،

و از فرصت مناسب استفاده كنيد،

و مرزهاى دور دست كشور اسلامى را در دست خود نگه داريد.

آيا نمى بينيد كه شهرهاى شما ميدان نبرد شده

و خانه هاى شما هدف تيرهاى دشمنان قرار گرفته است.

.

خطبه 238

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

شتاب در انجام عمل نيكو

حال كه زنده و برقراريد، پس عمل نيكو انجام دهيد،

زيرا پرونده ها گشوده،

راه توبه آماده، 

و خدا فراريان را فرا مى خواند،

و بدكاران اميد بازگشت دارند.

عمل كنيد،

پيش از آن كه چراغ عمل خاموش،

و فرصت پايان يافته،

و اجل فرارسيده،

و در توبه بسته،

و فرشتگان به آسمان پرواز كنند.

پس هر كسى با تلاش خود براى خود،

از روزگار زندگانى براى ايّام پس از مرگ،

از دنياى فنا پذير براى جهان پايدار،

و از گذرگاه دنيا براى زندگى جاودانه آخرت، توشه برگيرد.

انسان بايد از خدا بترسد،

زيرا تا لحظه مرگ فرصت داده شده،

و مهلت عمل نيكو دارد.

انسان بايد نفس را مهار زند،

و آن را در اختيار گرفته

از طغيان و گناهان باز دارد،

و زمام آن را به سوى اطاعت پروردگار بكشاند.

.

خطبه 237

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

علی از زبان علی (از هجرت و پيوستن به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سخن مى گويد).

فَجَعَلْتُ أَتْبَعُ مَأْخَذَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه وآله)، فَأَطَأُ ذِكْرَهُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى الْعَرَجِ [الْعَرْجِ].

خود را در راهى قرار دادم كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رفته بود،

و همه جا از او پرسيدم تا به سرزمين «عرج» رسيدم.

(سید رضی می گوید: جمله «فأطأ ذكره» (در همه جا از او مى پرسيدم) يكى از سخنانى است كه در اوج فصاحت قرار دارد، يعنى خبر حركت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از ابتداء حركت تا پايان به من مى رسيد، كه امام اين معنا را با كناية آورده است).

.

خطبه 236

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

علی از زبان علی (به هنگام غسل دادن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود):

پدر و مادرم فداى تو اى رسول خدا !

با مرگ تو رشته اى پاره شد كه در مرگ ديگران اينگونه قطع نشد،

با مرگ تو رشته پيامبرى،

و فرود آمدن پيام و اخبار آسمانى گسست.

مصيبت تو، ديگر مصيبت ديدگان را به شكيبايى واداشت،

و همه را در مصيبت تو يكسان عزادار كرد.

اگر به شكيبايى امر نمى كردى، و از بى تابى نهى نمى فرمودى،

آنقدر اشك مى ريختم تا اشك هايم تمام شود،

و اين درد جانكاه هميشه در من مى ماند،

و اندوهم جاودانه مى شد،

كه همه اينها در مصيب تو ناچيز است.

چه بايد كرد كه زندگى را دوباره نمى توان بازگرداند،

و مرگ را نمى شود مانع شد.

پدر و مادرم فداى تو ما را در پيشگاه پروردگارت ياد كن، و در خاطر خود نگهدار.

.

خطبه 235

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(ذعلب يمانى از جمله احمد بن قتيبة، از عبد الله بن يزيد، از مالك بن دحيه نقل كرد كه در حضور امام از علّت تفاوت هاى ميان مردم پرسيدند، امام فرمود):

علل تفاوت ها ميان انسان ها

علّت تفاوت هاى ميان مردم، گوناگونى سرشت آنان است،

زيرا آدميان در آغاز، تركيبى از خاك شور و شيرين، سخت و نرم، بودند.

پس آنان به ميزان نزديك بودن خاكشان با هم نزديك،

و به اندازه دورى آن از هم دور و متفاوتند.

يكى زيبا روى و كم خرد،

و ديگرى بلند قامت و كم همّت،

يكى زشت روى و نيكوكار،

ديگرى كوتاه قامت و خوش فكر،

يكى پاك سرشت و بد اخلاق،

ديگرى خوش قلب و آشفته عقل،

و آن ديگرى سخنورى دل آگاه است.

.

خطبه 234

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت

(هنگامى كه «جعدة بن هبيرة» خواهر زاده امام عليه السّلام نتوانست در حضور آن حضرت سخن بگويد فرمود):

 فصاحت و بلاغت اهل بيت عليهم السّلام

آگاه باشيد!

همانا زبان، پاره اى از وجود انسان است،

اگر آمادگى نداشته باشد، سخن نمى گويد،

و به هنگام آمادگى، گفتار او را مهلت نمى دهد.

همانا ما اميران سخن مى باشيم،

درخت سخن در ما ريشه دوانده،

و شاخه هاى آن بر ما سايه افكنده است.

روزگار امت اسلامی

خدا شما را رحمت كند،

بدانيد كه همانا شما در روزگارى هستيد كه گوينده حق اندك،

و زبان از راستگويى عاجز،

و حق طلبان بى ارزشند.

مردم گرفتار گناه،

و به سازشكارى همداستانند،

جوانانشان بد اخلاق،

و پير مردانشان گنه كار،

و عالمشان دو رو،

و نزديكانشان سود جوينده.

نه خردسالانشان بزرگان را احترام مى كنند

و نه توانگرانشان دست مستمندان را مى گيرند.

.

خطبه 233

نهج البلاغه

.

موسسه اهل البیت